Tranh chấp về quyền kiểm soát các cảng ở hai đầu kênh đào giữa Tập đoàn CK Hutchison của Hồng Kông và chính phủ Panama đang leo thang nhanh chóng.
Tin tức mới nhất cho thấy, Panama Ports Company (PPC), công ty cảng Panama thuộc CK Hutchison, đã chính thức đệ đơn kiện lên cơ quan trọng tài quốc tế, yêu cầu chính phủ Panama bồi thường ít nhất 2 tỷ USD. Công ty cho rằng chính phủ Panama đã thực hiện "tiếp quản quốc gia bất hợp pháp" đối với cảng Balboa và cảng Cristóbal, đồng thời cáo buộc đối phương vi phạm hợp đồng nghiêm trọng và có hành vi chống nhà đầu tư rõ ràng.
Theo tuyên bố ngày 6 tháng 3 của Panama Ports Company thuộc CK Hutchison, công ty đã chính thức nộp đơn yêu cầu bồi thường theo quy tắc trọng tài của Phòng Thương mại Quốc tế. Công ty đồng thời nhấn mạnh rằng số tiền bồi thường mà các quan chức Panama đề cập trước đó ở nơi công cộng là không chính xác. Tuyên bố nêu rõ, số tiền yêu cầu bồi thường của họ ít nhất là 2 tỷ USD, chứ không phải 1,5 tỷ USD như Bộ trưởng Kinh tế Panama đã nói trước đó.
Công ty Cảng Panama đã đưa ra tuyên bố mạnh mẽ. Công ty cho biết, họ và công ty mẹ CK Hutchison "sẽ không nhượng bộ" và cũng sẽ không chỉ tìm kiếm bồi thường mang tính biểu tượng. Công ty tuyên bố rằng hành động của chính phủ Panama đã cấu thành "vi phạm nghiêm trọng" và "hành vi chống nhà đầu tư", do đó sẽ yêu cầu toàn bộ quyền lợi và bồi thường thiệt hại.
Ngoài trọng tài quốc tế, CK Hutchison cũng đang tiếp tục thúc đẩy các biện pháp pháp lý phản công tại Panama.
Reuters tiết lộ, CK Hutchison đã nộp đơn yêu cầu xem xét lại hành chính đối với sắc lệnh hành chính thúc đẩy hành động tiếp quản vào tuần trước (ngày 23 tháng 2), yêu cầu xem xét lại các quyết định của chính phủ liên quan. CK Hutchison cho rằng, trong quá trình thực hiện, chính phủ Panama đã chiếm dụng cơ sở vật chất, niêm phong tài sản mà không có sự tham vấn đầy đủ, đồng thời thu giữ một số tài liệu và thông tin được pháp luật bảo vệ.
Công ty Cảng Panama trong tuyên bố mới nhất cũng yêu cầu chính quyền Panama nhanh chóng trả lại các tài liệu và thông tin "bị thu giữ bất hợp pháp". CK Hutchison trong một tuyên bố khác chỉ ra rằng, trong quá trình tiếp quản, chính phủ Panama không chỉ chiếm dụng cơ sở vật chất cảng, mà còn tiếp nhận tài sản và nhân viên của Công ty Cảng Panama, và toàn bộ quá trình "thiếu minh bạch".
Trọng tâm của tranh chấp lần này là Cảng Balboa và Cảng Cristóbal nằm ở hai đầu của Kênh đào Panama. Hai cảng này từ lâu đã được coi là tài sản chiến lược quan trọng trong hệ thống Kênh đào Panama.
Tập đoàn CK Hutchison của Hồng Kông đã vận hành hai cảng này từ năm 1997 và gia hạn quyền khai thác thêm 25 năm vào năm 2021. Tuy nhiên, vào tháng 1 năm nay, Tòa án Tối cao Panama đã phán quyết rằng hợp đồng nhượng quyền liên quan là vi hiến. Sau đó, vào ngày 23 tháng 2, chính phủ Panama đã chính thức hành động, thu hồi quyền vận hành của Công ty Cảng Panama và cưỡng chế tiếp quản hai cảng.
Sự kiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý chính trị rộng lớn hơn. Trước đó, cựu Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã công khai bày tỏ mong muốn "thu hồi" Kênh đào Panama để giảm thiểu ảnh hưởng của Trung Quốc đối với các tài sản quan trọng liên quan. Chính trong bối cảnh này, hai cảng do CK Hutchison kiểm soát đã trở thành tâm điểm địa chính trị.
Sau khi hoàn thành việc tiếp quản, chính phủ Panama đã bắt đầu sắp xếp cơ chế vận hành tạm thời mới.
Theo báo cáo, chính phủ Panama tuần trước cho biết, hai cảng đang tranh chấp là Balboa và Cristóbal sẽ tạm thời do Maersk và MSC vận hành. Điều này có nghĩa là, trong khi tranh chấp pháp lý chưa kết thúc, các thỏa thuận thay thế ở cấp độ vận hành thực tế của cảng đã được thúc đẩy.
Bước đi này cũng làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa CK Hutchison và chính phủ Panama. Bởi vì từ góc độ của CK Hutchison, việc nhanh chóng đưa lực lượng vận hành mới vào sau khi cảng bị tiếp quản không còn chỉ là vấn đề xử lý hành chính, mà là sự tước đoạt trực tiếp quyền lợi thương mại và quyền kiểm soát hiện có.
Giao dịch bán cảng trị giá 2,3 tỷ USD vẫn chưa hoàn tất
Phức tạp hơn nữa là hai cảng này vốn dĩ nằm trong một giao dịch lớn hơn.
CK Hutchison đã tuyên bố từ tháng 3 năm ngoái rằng họ có kế hoạch bán 43 cơ sở cảng trên toàn cầu với giá 23 tỷ USD, người mua là một tập đoàn được hỗ trợ bởi công ty đầu tư BlackRock của Hoa Kỳ, MSC cũng tham gia vào đó. Hai cảng của Panama là một phần của giao dịch này.
Tuy nhiên, giao dịch này đã tiến triển chậm trong những tháng gần đây. Những người quen thuộc với vấn đề này nói với Bloomberg rằng các cuộc đàm phán giữa CK Hutchison và tập đoàn người mua chưa chấm dứt, nhưng tiến triển còn hạn chế, giao dịch hiện vẫn đang bế tắc.
Những người quen thuộc với vấn đề này cũng cho biết, một số bên liên quan hy vọng rằng nếu có một đột phá chính trị nào đó trong các cuộc gặp giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc trong tương lai, điều đó có thể tạo điều kiện cho việc hoàn tất giao dịch. Tuy nhiên, các bên liên quan cũng thừa nhận rằng không có gì đảm bảo chuyến thăm Trung Quốc theo kế hoạch của Trump từ ngày 31 tháng 3 đến ngày 2 tháng 4 sẽ đưa giao dịch này vào chương trình nghị sự ưu tiên.
Từ tình hình hiện tại, cơn bão này đã vượt ra ngoài phạm vi của một tranh chấp nhượng quyền cảng thông thường.
Phía Panama dựa vào "phán quyết vi hiến" của tòa án nước này để thúc đẩy việc vô hiệu hóa giấy phép cảng và thực hiện việc tiếp quản. Phía CK Hutchison kiên trì cho rằng hành vi của chính phủ vi phạm quy trình cơ bản và làm tổn hại đến quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư nước ngoài, do đó đã chuyển sang trọng tài quốc tế và đồng thời thực hiện các hành động pháp lý tại địa phương.
Nguồn bài viết: Vận tải Việt Nam